تصور کن موجودی دریایی بهاندازهٔ یک دست، بتواند با یک ضربه به شیشهٔ آکواریوم آسیب بزند؛ آن هم بدون اینکه پنجههایش شبیه ابزارهای سنگین یا سلاحهای خطرناک باشند. عجیب به نظر میرسد، نه؟ اما چنین موجودی واقعاً وجود دارد: میگوی آخوندکی!
با وجود نامش، این جانور نه میگوی معمولی است و نه آخوندک؛ بلکه سختپوستی دریایی با ویژگیهایی شگفتانگیز است. بعضی از گونههای آن اندامهایی دارند که مثل چماق عمل میکنند و میتوانند ضربههایی بسیار سریع و قدرتمند وارد کنند.
اما راز این ضربهها چیست؟
ماجرا فقط قدرت عضلات نیست. این جانور میتواند انرژی را در ساختارهای ویژهای از اندامهایش ذخیره کند و سپس آن را در مدتزمان بسیار کوتاهی آزاد کند. به این ترتیب، اندام ضربهزنش با سرعتی چشمگیر به هدف برخورد میکند؛ سرعتی که در برخی گونهها به حدود ۲۳ متر بر ثانیه میرسد!
اما بخش عجیبتر ماجرا هنوز باقی مانده است.
وقتی اندام میگوی آخوندکی با سرعت زیادی در آب حرکت میکند، فشار آب در اطراف آن بهشدت تغییر میکند. در نتیجه، حبابهای بسیار کوچکی از بخار تشکیل میشوند که تقریباً بلافاصله فرو میپاشند. این پدیده را «کاویتاسیون» مینامند.
فروپاشی این حبابها میتواند موج فشار و صدای کوتاهی ایجاد کند و حتی به آسیبدیدن هدف کمک کند. یعنی در شرایط مناسب، ضربه فقط از برخورد مستقیم اندام این جانور تشکیل نمیشود؛ آب اطراف آن هم در این ماجرا نقش دارد!
البته همهٔ میگوهای آخوندکی چنین ضربههایی نمیزنند. بعضی گونهها بهجای اندام چماقمانند، اندامهایی نیزهای دارند که برای گرفتن شکار به کار میروند. همچنین شکستن شیشه به نوع شیشه، ضخامت آن و شرایط برخورد بستگی دارد؛ بنابراین این جانور نمیتواند هر شیشهای را بهراحتی بشکند.
نکتهٔ جالب اینجاست که اندام ضربهزن این جانور باید در برابر نیروهایی که خودش تولید میکند نیز مقاوم باشد. ساختار آن طوری تکامل یافته که بتواند ضربههای مکرر را تحمل کند؛ موضوعی که حتی برای پژوهشگران مواد و مهندسان هم الهامبخش بوده است.
در نهایت، میگوی آخوندکی نمونهای از این واقعیت است که برای داشتن تواناییهای شگفتانگیز، همیشه به جثهٔ بزرگ نیاز نیست. گاهی یک جانور کوچک، با استفاده از ساختار بدن و قوانین فیزیک، کاری انجام میدهد که در نگاه اول غیرممکن به نظر میرسد.